Home / Kennis / Jarenlang op zolder gestaan: zo zet je hem veilig aan

Jarenlang op zolder gestaan: zo zet je hem veilig aan

De duurste fout bij vintage audio kost nul euro om te maken: de stekker erin steken van een toestel dat twintig jaar niet heeft gespeeld.

Hoort bij Revisie en recappen.

Wat er gebeurt bij het inschakelen

De elektrolytische condensatoren in de voeding hebben een oxidelaagje dat als isolator werkt. Dat laagje wordt in stand gehouden door de spanning die er normaal op staat. Staat een toestel jaren zonder spanning, dan lost dat laagje deels op.

Zet je zo'n toestel dan ineens op volle netspanning, dan loopt er een aanzienlijke lekstroom door een condensator die daar niet meer tegen kan. In het gunstige geval wordt hij warm en herstelt het laagje zich. In het ongunstige geval ontstaat er zoveel warmte dat hij openscheurt, met elektrolyt over de print en een zekering die het begeeft. Soms neemt hij de gelijkrichter of de transformator mee.

Hoe het wel moet

Langzaam opspannen. Je voert de netspanning geleidelijk op, over een periode van een uur of langer, zodat de condensatoren de kans krijgen hun oxidelaagje weer op te bouwen. Daarvoor gebruik je een regelbare transformator, een variac. Let op: een variac regelt de spanning maar scheidt je niet van het net; wil je dat ook, dan hoort er een scheidingstransformator achter. Onderweg houd je de opgenomen stroom in de gaten. Blijft die te hoog, dan stop je.

Een goedkopere methode die vaak wordt genoemd is een gloeilamp in serie met de netvoeding. Dat werkt als stroombegrenzing: is er kortsluiting, dan gaat de lamp fel branden in plaats van dat er iets doorbrandt. Het is geen vervanging voor langzaam opspannen, maar het voorkomt wel het ergste.

Wat je vooral eerst doet

Kap eraf en kijken. Lekkende condensatoren, muizensporen, vocht, corrosie. Dat zie je zonder meten.
Ruiken. Een toestel dat ooit heeft doorgebrand, ruik je jaren later nog.
De zekering controleren. Zit er een zwaardere in dan er hoort? Dan heeft iemand een probleem toegedekt, en dat probleem is er nog.
Geen luidsprekers aansluiten bij de eerste keer. Staat er gelijkspanning op de uitgang, dan zijn je luidsprekers het eerste slachtoffer.

Een zolder is geen goede bewaarplek

Dat wordt onderschat. Een zolder in een gewone woning gaat in de zomer naar ruim veertig graden en in de winter naar bijna nul. Die wisseling trekt lucht en vocht door de afdichting van de condensatoren heen en versnelt het uitdrogen. Een toestel dat twintig jaar op zolder stond, is er vaak slechter aan toe dan een toestel dat die twintig jaar gewoon heeft gespeeld.

Een droge, gelijkmatig verwarmde ruimte is beter. En als het toestel toch staat: zet hem een keer per jaar een uur aan. Dat kost niets en het houdt die oxidelaagjes in stand.

Wat wij doen

Elk toestel dat hier binnenkomt na langere stilstand gaat eerst aan de regelbare transformator, met de stroom in de gaten. Dat kost ons een uur of langer aan wachttijd, waarin we ondertussen ander werk doen, en het scheelt met enige regelmaat een complete voeding. Het zit bij de intake van € 65 in.

Zelf niet aan beginnen? Revisie en recappen: Een volledige revisie, maar alleen waar meten dat rechtvaardigt. Met cijfers voor en na, zodat je ziet wat het heeft opgeleverd.